naar de inhoud
Terug naar home

Docentondersteuning

Doorpakken op digitalisering

Waarom professionaliseren in ict-bekwaamheid?

Van veel dagelijkse rituelen is ict een onlosmakelijk onderdeel geworden. Zowel in ons privé- als in ons werkende leven. De toepassingen en mogelijkheden verrijken ons leven en nemen met de jaren alleen maar toe. Dit heeft automatisch invloed op het onderwijs: het is mede aan de docent om studenten voor te bereiden op een (werkend) leven waarin de omgang met ict vanzelfsprekend is. Maar wat betekent dit precies voor de docent?

Via Snapchat solliciteren voor een bijbaan, daten via een app, samenwerken in de cloud: zomaar wat voorbeelden van manieren waarop jongvolwassenen omgaan met de mogelijkheden die ict biedt. De scheidslijn tussen offline en online vervaagt steeds meer, net als de lijn tussen privé en school of privé en werk. We verwachten van docenten dat ze wendbaar zijn en kunnen meebewegen met deze aanpassingen en de gevolgen ervan voor het onderwijs. Maar mede door de covid-19-pandemie is duidelijk geworden dat docenten daar begeleiding bij kunnen gebruiken. Want hoe blijf je op de hoogte van relevante ict-ontwikkelingen? Hoe kun je nieuwe vaardigheden aanwenden? Welke nieuwe kennis past bij de visie van de school?

Mbo-studenten laten in deze video weten hoe zij de afgelopen maanden het online onderwijs hebben ervaren en welke kansen zij zien voor een digitale toekomst.

Ict-bekwaamheid ontleed

Het woord ‘ict-bekwaamheid’ zal bij verschillende docenten verschillende associaties oproepen. Waarschijnlijk verschilt ook de interpretatie wanneer je de term laat verklaren door een opleidingsmanager of bestuurder. Dus waar hebben we het over wanneer we praten over ict-bekwaamheid?

Het themateam Docentondersteuning gebruikt verschillende modellen als kaders. Zo kijkt het team naar de bouwstenen van het Versnellingsplan, de piramide van Bateson en het ict-bekwaamheidsmodel van Kennisnet.

Bouwstenen Versnellingsplan

In het hoger onderwijs wordt met het Versnellingsplan gewerkt aan dezelfde missie als Doorpakken op digitalisering. Aan de hand van acht verschillende zones wordt er gewerkt aan de flexibilisering van het onderwijs, de zone Docentprofessionalisering heeft onderzocht welke bouwstenen nodig zijn om bewuste en onderbouwde keuzes te maken voor de inrichting, uitvoering en analyse van docentprofessionalisering. De literatuurstudie heeft 37 bouwstenen opgeleverd, verdeeld over drie domeinen: professionalisering, facilitering en docentkenmerken.

Sommige bouwstenen zijn voor onderwijsprofessionals logisch, denk bijvoorbeeld aan het belang van motivatie en autonomie. Dat neemt niet weg dat het goed is om te duiden waarom dit belangrijke onderdelen zijn en hoe de samenhang tussen de bouwstenen kan zorgen voor een effectieve docentprofessionalisering. Zo laten de bouwstenen zien dat self-efficacy – het geloof in je eigen kunnen – invloed heeft op professionalisering.

Piramide van Bateson

Om te komen tot een succesvolle didactische inzet van ict, moet je gelóven in de potentie van ict. Dat geloof is de basis om je te kunnen ontwikkelen van een ict-vaardige docent naar een ict-bekwame docent. Het model van antropoloog Bateson maakt inzichtelijk waarom geloof − of beter gezegd: mindset − en verwachtingen zo belangrijk zijn om te kunnen groeien van digitaal vaardig naar didactisch ict-bekwaam.

Piramide model van Bateson
Het model van Bateson

Bateson ontwikkelde een model dat de niveaus beschrijft waarop wij denken, leren en veranderen. Om een probleem te kunnen oplossen, ligt volgens Bateson de oplossing vaak op een ander niveau dan het probleem zelf. Toegepast op de ontwikkeling van docenten geldt dan: wil je je digitale didactiek ontwikkelen, dan moet je niet alleen aandacht hebben voor je digitale vaardigheden en de techniek, maar ook voor je overtuigingen, mindset en identiteit als docent. Kortom, fundamentele verandering ontstaat door aandacht te schenken aan alle niveaus van denken, leren en veranderen.

Ict-bekwaamheidsmodel

Kennisnet laat aan de hand van vier gebieden zien hoe je als directeur of bestuurder aan de slag kunt gaan met de ict-bekwaamheid van docenten. Deze vier gebieden zijn sterk met elkaar verbonden. De samenhang tussen de gebieden is dus cruciaal voor effectief beleid. Het ict-bekwaamheidsmodel bestaat uit:

  • Digitale geletterdheid: welke bekwaamheden hebben docenten nodig om studenten te begeleiden?
  • Leersituatie: welke keuzes maken docenten vanuit de leersituatie? Welke ict-middelen zijn didactisch gezien geschikt om optimaal te leren?
  • Professionalisering: wat is er nodig aan beleid om docenten zowel individueel als collectief te professionaliseren?
  • Organisatie: hoe zorgt het opgestelde beleid voor consistentie binnen de organisatie? Gaat ondersteunend personeel ook professionaliseren en is het beleid conform de wet- en regelgeving?

Aan de slag!

Het themateam Docentondersteuning helpt docenten, managers en bestuurders in het middelbaar beroepsonderwijs om gezamenlijk te komen tot een effectieve professionalisering op het gebied van ict-bekwaamheid.

In gesprek met vele professionals in het mbo valt het op dat zij dit thema samen willen oppakken. Er is behoefte aan kaders en een koers die is uitgezet door het bestuur. Vervolgens is het wenselijk om dit beleid om te zetten in concrete handvatten. Denk hierbij aan de verwerking van gewenste vaardigheden in gedragsindicatoren. Daarnaast is het belangrijk dat docenten met collega’s in gesprek gaan over hun eigen wensen en behoeften: waar staan wij als team en hoe willen we invulling geven aan een effectieve professionalisering op het gebied van ict-bekwaamheid?

Verschillende disciplines binnen de school moeten dus met elkaar hiermee aan de slag. Het themateam docentondersteuning heeft concrete opbrengsten waar je direct mee aan de slag kunt:

Wie

Bestuur

Wat

De overzichtsplaat met initiatieven in de mbo-sector laat zien welke partijen en al actief bezig zijn met professionalisering op het gebied van ict-bekwaamheid. Door dit overzicht wordt ook sneller duidelijk wat de rol is van het themateam Docentondersteuning. Er gebeurt namelijk al heel veel. Deze initiatieven worden ook gewaardeerd door het themateam. Sterker nog: de initiatieven worden versterkt. Door waarderend actieonderzoek te doen naar inspirerende voorbeelden laten we zien wat de waarderende onderdelen zijn van deze initiatieven. Deze waarderende onderdelen zijn verwerkt in de recepten in ons kookboek (volgt nog).

Hoe

Wil je aan de slag met professionalisering op het gebied van ict-bekwaamheid maar weet je niet hoe te beginnen? Dan raden wij je aan om een kijkje te nemen in de keuken van een ander. Dit overzicht biedt daarin perspectief, maar om meer te weten te komen van deze inspirerende voorbeelden raden we je aan om ons kookboek te raadplegen (volgt nog).   

Volgt nog

Volgt nog

Volgt nog

Voorbeelden om van te smullen

In de sector bestaan tal van voorbeelden waarbij succesvol wordt gewerkt aan professionalisering op het gebied van ict-bekwaamheid. Het themateam Docentondersteuning heeft waardevolle voorbeelden onderzocht en de informatie verwerkt tot ‘recepten’. Ben je geïnteresseerd in een van de voorbeelden? Bestudeer dan de succesfactoren en bespreek binnen je school hoe je de onderdelen kunt implementeren.

Zoals je nog geen chef-kok bent nadat je alle recepten uit één kookboek hebt gemaakt, kom je ook niet automatisch tot effectieve docentprofessionalisering op het gebied van ict-bekwaamheid door alle voorbeelden over te nemen. De recepten zijn bedoeld om je te inspireren en om bij de betreffende instelling meer informatie op te halen. Vanuit het recept word je verwezen naar achterliggende informatie. Die kun je gebruiken en vertalen naar het beleid van je eigen mbo-instelling.

Partners

Het themateam Docentondersteuning werkt samen met verschillende partners in het mbo. Deze samenwerking heeft veel kennis en nieuwe ervaring opgeleverd. Nieuwsgierig naar onze samenwerking? Bekijk onderstaande lijst en klik verder voor meer informatie: